Η φράση «δεν έχω τέσσερα χέρια» ίσως σε λίγα χρόνια να μην ακούγεται όπως σήμερα.
Δεν θα αλλάξει φυσικά η βιολογία μας. Δεν θα αποκτήσουμε πραγματικά ένα δεύτερο ζευγάρι χέρια. Αυτό που φαίνεται όμως να πλησιάζει είναι κάτι διαφορετικό: η δυνατότητα κάθε επαγγελματία να έχει δίπλα του έναν ψηφιακό βοηθό ή, σε πιο προχωρημένη μορφή, έναν ψηφιακό σωσία που θα μπορεί να εκτελεί εργασίες, να προτείνει ενέργειες και να λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής της παραγωγικότητάς του.
Τα τελευταία χρόνια, και ειδικά μετά την εμφάνιση του ChatGPT στα τέλη του 2022, ο κόσμος γνώρισε μαζικά τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης. Στην αρχή, οι περισσότεροι είδαμε το AI ως ένα εργαλείο που απαντάει σε ερωτήσεις, γράφει κείμενα, μεταφράζει, συνοψίζει και βοηθά στην καθημερινή εργασία.
Σήμερα όμως η τεχνητή νοημοσύνη αρχίζει να περνάει σε μια νέα φάση. Από απλό γλωσσικό μοντέλο που περιμένει μια ερώτηση, μετατρέπεται σταδιακά σε ενεργό AI agent. Δηλαδή σε ένα σύστημα που μπορεί να συνδεθεί με εφαρμογές, πληροφοριακά συστήματα, CRM, email, ημερολόγια, αρχεία και εργαλεία μιας επιχείρησης, ώστε να εκτελεί πιο σύνθετες εργασίες και όχι απλώς να δίνει απαντήσεις.
Αυτή η μετάβαση είναι πολύ σημαντική.
Μέχρι σήμερα, το AI λειτουργούσε κυρίως σαν ένας έξυπνος συνομιλητής. Η επόμενη φάση είναι να λειτουργεί σαν ένας ψηφιακός συνεργάτης. Να μπορεί να καταλαβαίνει το πλαίσιο, να βρίσκει πληροφορίες, να ετοιμάζει απαντήσεις, να οργανώνει εργασίες, να προτείνει ενέργειες και, όπου υπάρχει ανθρώπινη έγκριση, να βοηθά στην εκτέλεσή τους.
Εδώ αρχίζει να εμφανίζεται και η ιδέα του «ψηφιακού σωσία».
Ο ψηφιακός σωσίας δεν είναι απλώς ένα chatbot. Είναι ένα AI σύστημα που εκπαιδεύεται πάνω στον τρόπο που ένας άνθρωπος γράφει, μιλάει, σκέφτεται, οργανώνει την εργασία του και παίρνει αποφάσεις. Δεν είναι πραγματικά ο ίδιος ο άνθρωπος, ούτε μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως την προσωπικότητα, την κρίση ή την εμπειρία του. Μπορεί όμως να προσομοιώσει ένα μέρος του τρόπου εργασίας του και να αναλάβει επαναλαμβανόμενες ή προπαρασκευαστικές εργασίες.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Reid Hoffman, συνιδρυτής του LinkedIn, ο οποίος έχει δημιουργήσει τον δικό του ψηφιακό σωσία, τον Reid AI. Το συγκεκριμένο AI έχει εκπαιδευτεί πάνω σε μεγάλο όγκο υλικού του Hoffman, όπως βιβλία, ομιλίες, άρθρα και δημόσιες εμφανίσεις, ώστε να μπορεί να αναπαράγει μέρος του τρόπου σκέψης και επικοινωνίας του. Σύμφωνα με σχετικά δημοσιεύματα, ο Reid AI έχει χρησιμοποιηθεί σε παρουσιάσεις και δημόσιες εμφανίσεις, ενώ μπορεί να επικοινωνεί σε 75 διαφορετικές γλώσσες. Επίσης ο Χόφμαν έχει παραδεχθεί ότι του εξοικονομεί το 50% του χρόνου του.
Αυτό το παράδειγμα δείχνει προς τα πού μπορεί να κινηθεί η αγορά εργασίας τα επόμενα χρόνια.
Η πραγματική επανάσταση του AI στις επιχειρήσεις δεν θα έρθει μόνο επειδή ένα εργαλείο μπορεί να γράψει ένα ωραίο email ή να απαντήσει σε μια ερώτηση. Θα έρθει όταν κάθε εργαζόμενος, κάθε στέλεχος και κάθε τμήμα μιας εταιρείας θα μπορεί να έχει έναν προσωπικό AI σωσία – βοηθό που γνωρίζει το αντικείμενο, τα δεδομένα, τις διαδικασίες και τον τρόπο λειτουργίας της επιχείρησης.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, πολλές απλές και επαναλαμβανόμενες εργασίες μπορούν να μεταφερθούν στο AI: καταχωρήσεις, τυποποιημένες απαντήσεις σε πελάτες, βασικά reports, υπενθυμίσεις, προετοιμασία email, οργάνωση follow-ups, αναζήτηση πληροφοριών και back-office διαδικασίες.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο άνθρωπος εξαφανίζεται από την εργασία. Σημαίνει όμως ότι ο ρόλος του αλλάζει.
Ο εργαζόμενος δεν θα κρίνεται μόνο από το πόσες απλές εργασίες μπορεί να ολοκληρώσει μέσα στην ημέρα, αλλά από το πόσο καλά μπορεί να καθοδηγεί, να ελέγχει, να αξιολογεί και να αξιοποιεί τα νέα εργαλεία. Η αξία θα μετατοπιστεί περισσότερο στην κρίση, στη δημιουργικότητα, στην επικοινωνία, στη στρατηγική σκέψη και στην ικανότητα λήψης αποφάσεων.
Για τις επιχειρήσεις, τα οφέλη μπορεί να είναι τεράστια. Περισσότερη ταχύτητα, λιγότερα λάθη, καλύτερη οργάνωση, πιο άμεση εξυπηρέτηση πελατών και καλύτερη αξιοποίηση των δεδομένων. Μια μικρή επιχείρηση που σήμερα χάνει χρόνο σε Excel, email, χειροκίνητες καταχωρήσεις και πρόχειρες διαδικασίες, θα μπορεί να λειτουργεί με πολύ μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.
Όμως εδώ υπάρχει και η άλλη πλευρά.
Όσο εντυπωσιακό κι αν ακούγεται όλο αυτό, δεν είναι χωρίς κινδύνους. Αν δεν υπάρξουν κανόνες, διαφάνεια και σωστή διαχείριση, αυτό που μοιάζει με τεχνολογικό όνειρο μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά κοινωνικά, εργασιακά και νομικά προβλήματα.
Το πρώτο μεγάλο ερώτημα είναι γνωστό: θα χάσουμε τις δουλειές μας λόγω AI;
Καμία απάντηση δεν μπορεί να είναι απόλυτη. Είναι πιθανό κάποιες εργασίες να μειωθούν ή να αλλάξουν ριζικά. Είναι επίσης πιθανό να δημιουργηθούν νέοι ρόλοι γύρω από τη διαχείριση, την εκπαίδευση, την εποπτεία και την αξιοποίηση των AI συστημάτων. Το σίγουρο είναι ότι οι εργασίες ρουτίνας θα πιεστούν περισσότερο.
Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα αφορά την ιδιοκτησία του ψηφιακού σωσία.
Αν μια εταιρεία εκπαιδεύσει ένα AI πάνω στον τρόπο εργασίας ενός υπαλλήλου, σε ποιον ανήκει αυτό το AI; Στην εταιρεία που πλήρωσε την τεχνολογία; Στον εργαζόμενο, του οποίου ο τρόπος σκέψης και εργασίας χρησιμοποιήθηκε; Και τι συμβαίνει αν ο εργαζόμενος αποχωρήσει ή απολυθεί; Μπορεί ο ψηφιακός του σωσίας να συνεχίσει να εργάζεται στη θέση του;
Αυτά δεν είναι θεωρητικά ερωτήματα. Είναι ζητήματα που πρέπει να απαντηθούν με σαφές νομικό και ηθικό πλαίσιο.
Υπάρχει επίσης ένα ακόμη κρίσιμο θέμα: η ένταξη των νέων στην αγορά εργασίας. Μέχρι σήμερα, πολλοί νέοι ξεκινούσαν την επαγγελματική τους πορεία μέσα από απλές εργασίες ρουτίνας. Έτσι μάθαιναν την αγορά, αποκτούσαν εμπειρία και σταδιακά αναλάμβαναν πιο σύνθετους ρόλους. Αν αυτές οι πρώτες εργασίες αυτοματοποιηθούν σε μεγάλο βαθμό, τότε πρέπει να βρεθεί νέος τρόπος εκπαίδευσης και ένταξης των νέων εργαζομένων.
Το μέλλον της εργασίας με AI δεν είναι ούτε μόνο αισιόδοξο ούτε μόνο απειλητικό. Είναι και τα δύο μαζί.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει ένας τεράστιος πολλαπλασιαστής παραγωγικότητας. Μπορεί να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να οργανωθούν καλύτερα, να εξυπηρετούν πιο γρήγορα, να παίρνουν καλύτερες αποφάσεις και να απελευθερώσουν χρόνο από βαρετές διαδικασίες.
Αλλά για να γίνει αυτό με σωστό τρόπο, χρειάζεται ανθρώπινη επίβλεψη, διαφάνεια, προστασία προσωπικών δεδομένων, σαφές νομικό πλαίσιο και εκπαίδευση των εργαζομένων.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν το AI θα μπει στην εργασία μας. Έχει ήδη μπει.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα το χρησιμοποιήσουμε ως εργαλείο που ενισχύει τον άνθρωπο ή ως μηχανισμό που τον αντικαθιστά χωρίς σχέδιο, χωρίς κανόνες και χωρίς ευθύνη.
Και εκεί θα κριθεί η επόμενη μεγάλη φάση της τεχνολογικής επανάστασης.
Γράφει ο Λέοναρντ Ταχίρι
Ιδρυτής του BTSoft
Ασχολείται με την ανάπτυξη επιχειρησιακού λογισμικού, CRM/ERP συστημάτων και την πρακτική αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στις μικρές επιχειρήσεις.